Vibe thinking

Een paar weken geleden stelde ik een AI-model een vraag waar ik al dagen op zat te kauwen. Het kwam terug met een beter onderbouwd antwoord dan ik zelf waarschijnlijk had geschreven. Ik merkte dat ik instemmend zat te knikken. Toen merkte ik dát op, en kwam er een vreemdere vraag achteraan: met wiens gedachte stond ik eigenlijk op het punt in te stemmen? Ik had een conclusie in handen. Vloeiend, goed opgebouwd, zo te citeren. Alleen kon ik nergens het deel vinden waarin ik er zelf over had nagedacht.

We hebben de softwareversie hiervan een naam gegeven. Vibe coding: een vage prompt levert iets op, dat iets werkt, de cyclus herhaalt zich. De denkversie gebeurt miljoenen keren per dag en heeft nog geen naam, dus laat ik er een geven. Vibe thinking: een vage vraag levert een mening op, de mening klinkt goed, de cyclus herhaalt zich. Mensen nemen zo conclusies mee naar vergaderingen en besluiten, met daaronder dezelfde belofte: denken kost niks meer, dus iedereen kan overal een standpunt over hebben.

Een deel daarvan klopt, en daar ga ik niet om treuren. Argumenten maken kost echt bijna niks meer, en dat blijft zo. Iedereen kan binnen een paar minuten de sterkste argumenten voor en tegen bijna alles horen. Dat is echt een cadeau. Het stuk waarin ik zou beweren dat denken alleen is weggelegd voor mensen die ervoor hebben geleden, zou ernaast zitten.

Dit is het deel dat niet klopt. Wat een gedachte van jou maakt, is de vraag die jij meebracht, wat je hebt gecontroleerd aan de hand van wat je weet, en of je voor de conclusie instaat zodra er iets op het spel staat. Een vage vraag heeft niks daarvan. Er staat niks op het spel, er zijn geen criteria waarop het antwoord fout kan zijn en er is niks wat het antwoord moet kunnen doorstaan. Een mening waarover je geen ongelijk kunt krijgen is geen gedachte die je zelf hebt gehad. Het is een gedachte die je vasthoudt.

En ik ken het verschil van binnenuit, want ik heb zelf vibe thoughts de wereld in gestuurd. Sommige kregen likes.

De rekening komt op dezelfde manier als bij software: zodra het ergens mee in aanraking komt. Software krijgt te maken met een verandering, een andere gebruiker, tijd. Een gedachte met tegenspraak, een besluit, een gevolg. Dan ontdekt de vibe thinker wat er ontbreekt. Wordt de conclusie aangevallen, dan kan hij niemand meenemen in hoe hij erop uitkwam, omdat hij die weg zelf nooit heeft afgelegd. Hij kan het alleen opnieuw vragen. De prompt waarmee hij zijn standpunt verdedigt wordt elke ronde langer, omdat hij de ontbrekende redenering in termijnen afbetaalt.

Er is ook een versie die de andere kant op gaat, en zo breng ik inmiddels het grootste deel van mijn werkdagen door. Denken mét de machine, in plaats van haar vragen om voor me te denken. Het verschil is klein als je het beschrijft en enorm in de praktijk: ik breng de vraag, ik ga tegen het antwoord in, ik leg het naast wat ik zelf heb gebouwd en gezien, en de conclusie die dat overleeft krijgt mijn naam eronder. De machine maakt me sneller en bewijst soms dat ik ongelijk heb. Dat is precies de bedoeling. Wat ze in die manier van werken nooit doet, is in mijn plaats denken, omdat de stoel van degene die controleert bezet blijft.

Dus ook hier krijg je dezelfde scheiding als bij software. Meningen waar niemand voor hoeft in te staan, opvattingen aan de eettafel, losse nieuwsgierigheid: vibe er rustig op los. Het kost niks en levert veel op. Conclusies waar iemand wél voor moet instaan, het besluit dat je team uitvoert, de bewering die je publiceert, het advies waar iemand naar handelt: daar moet een denker in de loop blijven.

Machines hebben argumenten gratis gemaakt. Wat daardoor schaars is geworden, zijn mensen die weten welke conclusies echt van henzelf zijn. De test is simpel en een beetje ongemakkelijk. Ik stel hem mezelf voordat ik iets publiceer: kan ik dit verdedigen als de machine uitstaat? Is het antwoord nee, dan heb ik het niet bedacht. Ik houd het alleen vast.