De verschuivingen zijn geen verschuivingen

Vorige week ging ik zitten om mijn laatste werkende decennium in kaart te brengen. Tien jaar is voor mij geen gedachte-experiment. Zo lang duurt het nog tot mijn pensioen, als de regels niet veranderen, en alles wat ik wil hebben wanneer ik stop met werken moet ik voor die tijd verdienen. Daarmee veranderde ‘hoe verdienen mensen over tien jaar hun geld?’ van toekomstdenken in plannen. En bijna alles wat erover wordt geschreven, geeft antwoord op een andere vraag: welke banen AI zal vernietigen.

Volgens mij kloppen die lijstjes met banen die verdwijnen best. Ze kijken alleen op de verkeerde hoogte. Ze beschrijven de golf en zeggen niks over het water.

Kijk naar het water. Landbouw maakte plaats voor industrie, industrie voor diensten, diensten voor kenniswerk. Elke golf veranderde welk werk loonde. Geen enkele veranderde dat werk loonde. Mensen bleven hun geld verdienen met werk, alleen het werk verschoof. Aan de andere kant van de balans gebeurde hetzelfde: mensen verdienden ook altijd aan het bezit van dingen, alleen veranderde wat ze bezaten. Landbouwgrond, daarna fabrieken, daarna aandelen, daarna software. Twee bronnen van inkomen, arbeid en bezit, en elke golf tot nu toe schudde de inhoud door elkaar zonder de structuur te raken.

Een deel daarvan heb ik zelf zien gebeuren. Ik heb systemen gebouwd in telecom, banken, retail en landbouw, en in elk van die sectoren at software een laag werk op. Mensen hielden niet op met geld verdienen. Ze schoven op, meestal omhoog, naar werk waarvoor meer denkwerk nodig was.

Maar dan blijft één ding onverklaard. Als die structuur elke golf heeft overleefd, waarom voelt deze dan anders? En waarom lijkt kenniswerk, het best betaalde werk van mijn hele loopbaan, ineens kwetsbaar?

Dit is het mechanisme. Kenniswerk betaalde tientallen jaren het best omdat denkvermogen de schaarse grondstof was, en je kon het maar op één manier kopen: per uur, vast aan een mens. Elke eerdere machine automatiseerde spierkracht, dus schoven mensen op naar denkwerk. En op die sport leek eindeloos ruimte naar boven. Dat is de ladder die mijn generatie moest beklimmen, en hij werkte.

AI is de eerste technologie die denkvermogen zelf van arbeid in kapitaal verandert. Denken is niet langer alleen iets wat je per uur inhuurt. Het wordt iets wat je koopt, over tijd terugverdient en bezit. Die ene verandering verklaart het hele beeld. De premie op kenniswerk daalt niet omdat het werk verdwijnt, maar omdat de schaarse grondstof ervan een bezit is geworden dat je kunt kopen. De hogere beloning verschuift naar wat goedkoop denkvermogen niet kan vervangen: handen, aanwezigheid, vertrouwen, een mens die je verantwoordelijk kunt houden. Daarom staan een verpleegkundige en een loodgieter er voor het komende decennium ineens beter voor dan een analist.

Ik heb mijn carrière lang denkwerk per uur verkocht. Dat betekent dat ik precies aan de kant van deze ruil zit die nu opnieuw wordt geprijsd.

Daaronder zit een hardere rand. Het oude advies, schuif op naar wat machines niet kunnen, ging ervan uit dat er altijd een hogere sport was. Na spierkracht en na denkvermogen blijft er minder over: aanwezigheid, verantwoordelijkheid, iemand zijn in plaats van iets. De ladderstrategie die elke vorige generatie verder hielp, heeft deze keer minder ruimte.

En één grens begint te verdwijnen. Een eenmansbedrijf dat op AI draait, is arbeid die zich gedraagt als bezit. Een gepubliceerd geheel aan ideeën bestaat uit gewerkte uren die zijn omgezet in iets wat blijft produceren. Het is nog nooit zo goedkoop geweest om arbeid in bezit om te zetten. Die verhouding, niet een lijst met veilige banen, is wat werkelijk is veranderd.

Dus de vraag voor mijn laatste werkende decennium is simpel: welke van mijn werkuren kan ik omzetten in iets dat blijft verdienen als ik stop?