Stem is een keuze

Ik gaf een van die tools een stapel van mijn eigen teksten en vroeg hem te klinken zoals ik. Dat deed hij. Wat ik terugkreeg was ik op een gemiddelde dag: vloeiend, evenwichtig, redelijk en volkomen vergeetbaar. De tool deed precies wat hij had beloofd, en het resultaat was het laatste wat ik wilde. Dus als een machine als iedereen kan klinken, waarom klinkt dan bijna alles wat hij schrijft hetzelfde?

Het makkelijke antwoord is dat de modellen hun beperkingen hebben. Maar daar ligt het niet aan. Deze modellen kunnen schrijven in vrijwel elk register dat je kunt bedenken. De reden dat het toch allemaal hetzelfde klinkt is eenvoudiger, en lastiger op te lossen. Niemand heeft gekozen.

De belofte die het erger maakt

De tools die dit proberen op te lossen doen meestal hetzelfde aanbod. Geef ze je oude mails, je posts, een paar documenten, en ze leren je stem. Schrijven zoals jij.

Het klinkt als de oplossing. Kijk eens naar wat er werkelijk gebeurt.

Je stem klonen helpt je niet een stem te kiezen. Het reproduceert de stem waar je vanzelf in terecht bent gekomen, standaardinstellingen en al. En ‘zoals ik’ betekent meestal iets beperkters dan het doet voorkomen: soepel, professioneel, voorzichtig om niemand voor het hoofd te stoten. Precies die textuur zorgt ervoor dat alles in elkaar overloopt. Je kunt een model met grote zorg leren jouw eenvormigheid te kopiëren, maar zorgvuldig gekopieerde eenvormigheid blijft eenvormigheid.

De stap die de tools overslaan

Een stem is geen vingerafdruk die je uit tekst haalt. Het is een keuze die je maakt.

Je hebt zelf al meer dan één stem. Je hebt een register voor een gespannen mail, een ander voor een lancering en weer een ander voor dat ene zinnetje onder een knop dat iemand leest terwijl diegene al geïrriteerd is. Je wisselt daar nu al tussen zonder erbij na te denken. De nuttige vraag is wat dit moment nodig heeft.

Een persona is een manier van denken. Het kostuum is alleen hoe die er van buiten uitziet. Je kiest hem voor de eerste zin, en die keuze bepaalt wat voor zin er überhaupt mag staan.

Dus bouwde ik iets dat kiest

Een kleine manier om vóór het schrijven drie dingen te bepalen: een houding, een plek en een plafond.

De houding komt uit een archetype, voortgekomen uit de oude menselijke gewoonte om karakter in herkenbare vormen te vangen: de Explorer die de grens aanwijst en eroverheen stapt, de Sage die wijst naar wat er al die tijd al lag, en nog tien andere. Kies er één en je kiest waar de tekst voor dient, nog voordat je één woord hebt gekozen.

De plek is het kanaal. Een landing page en een tooltip doen niet hetzelfde, en dezelfde houding moet zich naar elk van die vormen voegen.

Het plafond is de lezer. Bepaal hoe moeilijk de tekst mag worden, zodat het scherpe idee overeind blijft en de zeldzame woorden die de helft van je lezers buitensluiten verdwijnen. Scherpte had nooit een moeilijk woord nodig. De eenvoudigste zin die waar is, is meestal ook de scherpste.

Pak hem

Ik wilde dit niet alleen beargumenteren en het daarbij laten. Daarom is het argument ook een tool die je zelf kunt gebruiken. Hij is open, gratis en werkt in de assistent die je al gebruikt. Je hoeft hem geen voorbeelden te voeren. Niks te trainen. Hij vraagt wat je probeert te doen, niet wie je bent, en helpt je daarna kiezen.

Ook het essay dat je net hebt gelezen is zo gemaakt. Explorer om de grens aan te wijzen, Sage om te laten zien wat erachter ligt. Het had als alles kunnen klinken. Iemand is gaan zitten en heeft besloten hoe het moest klinken. Dat kun jij ook.